Het verzet

Gevangenen
© Bundesarchiv, Bild 146-1976-112-05A

Nog nooit zijn Johannes en Mattias zo ver uit elkaar geweest: Johannes zit ver in de Sovjet-Unie, Mattias in Amsterdam. Ook hun ideeën groeien steeds verder uit elkaar. Mattias is en blijft een overtuigde nazi terwijl Johannes steeds meer afkeer van het nationaalsocialisme krijgt. In hun brieven informeren ze naar elkaars gezondheid, maar veel meer wisselen ze niet uit. Een keer schrijft Mattias op een kaartje: ‘Het schijnt dat B.G. nu in Amerika woont – ouders hebben zich gemeld voor Polen.’ Johannes weet meteen wie zijn broer bedoelt: B.G is natuurlijk Benjamin Goldstein, zijn beste vriend van vroeger! Johannes weet niet of hij blij of verdrietig moet zijn: Benjamin is ontkomen, maar zijn ouders niet. En Johannes kan in Polen en de Sovjet-Unie met eigen ogen zien hoe de Duitsers met de Joden omgaan. Hij maakt zich geen illusies.

Aan het oostfront maakt Johannes verschrikkingen mee die niet zijn na te vertellen en waar hij ook nooit meer over wil praten. Hij krijgt daar respect voor de dappere communisten die de Duitsers proberen tegen te houden. In 1943 raakt Johannes gewond waardoor hij terug naar Duitsland moet. Het duurt lang voordat Johannes weer hersteld is, maar als hij weer kan lopen gaat hij gelijk de straat op. Nog enigszins wankel loopt hij door Dresden. De sfeer in de stad is door de oorlog totaal veranderd. Iedereen loopt met gebogen hoofd snel door de straten, niemand blijft meer staan voor een praatje. Johannes besluit ook maar terug naar huis te gaan. Op de terugweg ziet op de hoek van een straat een papier liggen. Hij raapt het op, het is een pamflet van een communistische verzetsgroep die oproept tot strijd tegen Hitler. Hij stopt het in zijn zak.

Vlakbij zijn huis wordt hij staande gehouden door een groep SS'ers die persoonsbewijzen controleren. In zijn haast zijn persoonsbewijs te laten zien, valt per ongeluk ook het pamflet uit zijn zak. De SS'er raapt het snel op. "Wat is dit?" vraagt hij. "Dit vond ik op straat, maar het is niet van mij!" zegt Johannes. Hij weet dat de SS'ers dit antwoord niet zullen accepteren. Twee van de SS'ers gooien hem op de grond. "Jij vuile communist!" Hij wordt meegenomen naar het hoofdkantoor en opgesloten. Na een kort proces wordt hij tot tien jaar dwangarbeid veroordeeld. Hij wordt opgesloten in het concentratiekamp Dachau, in de buurt van München.

Johannes werd opgepakt, omdat hij een pamflet bij zich had van een communistische verzetsgroep, die hij op straat had gevonden. Ook in het bezette Nederland gingen mensen in het verzet tegen de Duitse bezetter. Beantwoord de volgende vragen aan de hand van bron 6 en 7. Schrijf je antwoorden op je portfolio-blad.

a. Vind je dat Johannes door het pamflet mee te nemen een verzetsdaad pleegde? Waarom wel/niet?


b. Niet veel mensen in de Tweede Wereldoorlog hebben zich actief tegen de Duitse bezetter verzet. Waarom waren dit maar zo weinig mensen, denk je?


c. Bestudeer bron 7 en concentreer je op Nederlandse verzetshelden. Verzamel en noteer 5 verschillende taken die mensen binnen het verzet konden vervullen. Noteer bij iedere taak de naam van een verzetsheld.


d. In Amsterdam is een school vernoemd naar Gerrit van der Veen. Waarom heeft die school voor die naam gekozen?


e. Is er in jouw dorp of stad een straat of gebouw vernoemd naar een verzetsheld? Zo ja, welke verzetsheld? Probeer informatie over hem of haar te vinden.